«كردهای خراسان از ساكنان اولیه این استان بوده اند اما در سال هزار قمری تا هزار و یازده قریب به چهل هزار خانوار كرد به منظور حراست از مرزهای شرقی و ایستادگی در برابر ازبكها و تركمنها به خراسان كوچ داده شده اند .» ۱

كردهای خراسان شاید از معدود اقوام خراسان بزرگ هستند كه در خصوص رقص و موسیقی ناگفته های زیادی دارند . مجله آواشین چاپ انستیتو كردی سوئد عامل اصلی ماندگاری فرهنگ كردی در شمال خراسان را وجود عروسی های سنتی و موسیقی كردی می داند. ۲

با وجود گستردگی فرهنگ موسیقیایی این منطقه نه تنها تاكنون مطالعه ای در خور روی این موسیقی كه به سرعت رو به زوال است انجام نیافته است . بلكه هنوز منابع شنیداری گسترده طبقه بندی شده و قابل توجهی برای استفاده پژوهشگران و موسیقی شناسان و حتی مردم این منطقه وجود ندارد .

این در حالی است كه شاید بتوان اصیل ترین ، قدیمی ترین و تواناترین استادان موسیقی این منطقه را نسل آخر از روایان موسیقی شمال خراسان دانست ، نسلی كه متاسفانه به سرعت رو به انقراض است .

بخش عمده ای از ساكنان شمال خراسان را مهاجران كرد و ترك تشكیل می دهند . بخشی از موسیقی شمال خراسان ، موسیقی كوهپایه ای توام با فریاد است و در مقایسه با موسیقی جلگه ای قوی تر ، رساتر و گاه تندتر است (خصوصیاتی كه منطبق با شرایط زیستی كوهپایه نشینان شمال خراسان است) . در كنار موسیقی كوهپایه ، موسیقی جلگه و دشت وجود دارد . موسیقی جلگه قوچان ، موسیقی جلگه معمولاً ملایم تر و درونی تر است . با حركت به سوی جنوب و مركز استان به جلگه نیشابور و سبزوار می رسیم كه در حاشیه كویرند . موسیقی این منطقه از خراسان ملایم تر بوده و از نرمش بیشتری برخوردار است . از آنجاییكه كردهای شمال خراسان همواره از مرزبانان غیور ایران زمین بوده اند ، پاسداری از مرز و بوم در مقابل قومهای مهاجم ، كشتارها ، غارتها ، اسارتها و آوارگی ها از ویژگی های این گونه زندگی بوده است .

این ویژگی ها تاثیر مستقیم بر موسیقی این خطه از میهنمان گذاشته است كه در ذیل به چند نمونه از آن اشاره می كنیم .

۱ ) الله مزار : آهنگی است كه پس از غارت و كشتار و اسارت بر سر مزار عزیزان از دست رفته خوانده می شده است .

الله مزاره ، وا چه روزگاره ...

۲ ) دو قرسه : پس از قتل عام و كشتار ، كشته ها را در وسط جمع می كردند و برگرد كشته ها دور می زدند و مشغول ذكر می شدند این مراسم بعداً رقص و آهنگ «دو قرسه» نام گرفته است .

۳ ) اناركی : مربوط به لحظات پس از هجوم بیگانگان و كشتار است كه زنان دور اجساد جمع شده و تار می زدند و گریه می كردند.

۴ ) هه رای (هرای) : این آواز فریاد كوهستان است و گویا زندگی پر حادثه و پرسوز و گداز و آوارگی مردم كرد است . بسیاری از آهنگ هایی كه در شمال خراسان شمالی زمانی برای سوگ اجرا شده اند . پس از گذشت سالیان دراز ، آرام آرام تغییر ماهیت داده اند و امروزه از آنها بعنوان آهنگ رقص نیز استفاده می شود .

چگونگی زندگی كردهای شمالی خراسان باعث شده است كه موسیقی و رقص این خطه دارای پشتوانه ای از رزم و سوگ باشد .

موسیقی كردی شمال خراسان را «موسیقی كرمانجی» می نامند .

كرمانجی شمالی شامل : كردهای خراسان ، آذربایجان غربی ، تركیه ، شمال عراق و سوریه است و كرمانجی جنوبی را كردهای جنوب دریاچه ارومیه ، مهاباد ، كردستان ، كرمانشاه و سلمانیه عراق تشكیل می دهند .